En zo gaan die angst- en paniekgedachten non-stop door. Tot angst voor de angst aan toe. Het wordt steeds erger. Vooral in de nacht is het niet te stoppen. Slapeloosheid, stijve kaken, wazig zien, duizelig, hoofdpijn, zweten, vlagen van misselijkheid, overal tegenop zien.
“Dat red ik nooit allemaal morgen.”
“Ik kan niet meer normaal functioneren.”
“Wat zal iedereen wel niet denken over mij.”
En de ergste gedachte die af en toe voorbijkomt is:
“Als het zo blijft dan hoeft het van mij niet meer.”
Angst wens je niemand toe. Vooral niet als je weet hoe het is om vast te zitten in angstgedachten. Als je denkt dat je gek bent geworden en dat dat ook nog eens je eigen schuld is. Mentale pijn heeft invloed op je hele zijn. Op je levensgeluk.
Helaas ken ik die pijn. Ik heb een gegeneraliseerde angststoornis (GAS). Die diagnose heb ik pas op mijn 41e gekregen, maar ik wist al veel langer dat de periodes waarin angst de regie van mij overneemt ernstig en niet gezond voor me zijn. Bij een GAS is angst een basisgevoel en gaat de angst over veel verschillende thema’s. Het wordt ook wel een paniekstoornis genoemd, omdat je piekert over dingen die zouden kunnen gebeuren zonder dat daar een directe aanleiding voor is. Die angst, paniek en zorgen zijn soms zo heftig, dat je ze slecht onder controle kunt krijgen en de gedachten je dagelijks leven verstoren. Het leidt daarnaast tot lichamelijke klachten, waardoor de angst weer wordt versterkt. Een draaikolk die voor je gevoel niet te stoppen is.
Een klein stukje achtergrond.
Angst komt aan de kant van zowel mijn vader als die van mijn moeder voor.
Daarnaast heb ik een aantal heftige gebeurtenissen moeten meemaken in mijn leven. Gebeurtenissen die mij periodes van steeds een aantal jaren in beslag hebben genomen.
Altijd ging ik ondertussen overal mee door. Ook met succes. Studeren aan het hbo en daarna de universiteit, op mezelf wonen, reizen maken, een fijn sociaal leven, een goede baan, en uiteindelijk kreeg ik een fijne man en een prachtig gezond kind, waarvoor ik onnoemelijk dankbaar ben.
Tussen het alles-door-doen was ik vanaf mijn tienerjaren al wel behoorlijk streng voor mezelf. Alles moest ik nog beter dan goed doen. Alleen maar om mezelf goed (of niet eens goed, maar normaal en stabiel) te voelen. Vaak ging dit streng zijn ten koste van mijzelf. Deed ik iets dat niet aan mijn eigen eisen voldeed, dan kon ik niet ontspannen. Alles moest altijd voor elkaar zijn. Alles netjes opgeruimd en schoon, huiswerk gemaakt, mezelf verzorgd, sociale contacten aandacht gegeven, klusjes klaar, enzovoort. Anders mocht ik van mezelf niet rusten. Zo probeerde ik overal controle over te houden, leerde ik daar later over. Het was een drang om alles te controleren en beheersbaar te houden. Alles waarover ik geen controle had, dat begon ik juist steeds lastiger te vinden.
Daarnaast had ik in mijn tienerjaren al last van faalangst (“Ik ga vwo doen want op de havo moet ik een jaar eerder mijn examen doen.”), en vanaf mijn twintiger jaren kreeg ik te maken met periodes van heftige paniek. Nog tien jaar later kwamen daar bij vlagen depressieve gevoelens bij en een stuk heviger dwang. Alles nog meer willen controleren en daarmee “stabiel” houden, om me normaal te voelen. Iets dat voor mij niet goed ging, “Ik doe het niet goed of ik heb er geen controle over”, sloeg door in angst. De gebeurtenissen die ik moest doorstaan wakkerder de angst, paniek en dwang daarnaast heel sterk aan.
Terugkijkend was ik best veel aan het overleven en weinig aan het leven.
De uiteindelijke weg naar leven is begonnen toen ik werd professioneel begeleid tijdens een hevige burn-out op mijn 38e. Die burn-out heb ik achteraf gezien nodig gehad om het roer, onder goede begeleiding, om te gooien.
Praktisch ging het roer om: Een dag per week minder werken, een andere inhoudelijke invulling van mijn baan.
Innerlijk ging het roer om door het uiteindelijk echt open te gaan staan voor therapie en de juiste therapie te vinden.
Ik had daarvoor al wel vaker therapieën en cursussen gevolgd (zonder echt merkbare successen, want de theorie maakte ik mij snel eigen maar ik bracht het niet in praktijk), maar nu zag ik de urgentie en had ik iemand gevonden die mij in positieve zin stevig aanpakte.
De sterke analyse die ik kreeg over mijn gedachten en gedrag brachten mij ten eerste eindelijk een realistisch inzicht in mezelf.
Ik leerde om milder te zijn voor mezelf. Dat waarvoor ik mezelf allemaal zo hard strafte en wat ik uit schaamte met niemand deelde, deelde ik met mijn therapeut en zij toonde empathie. Dat voelde als een enorme last die van mijn schouders viel.
Ik leerde ook dat je niet alles kunt of moet willen controleren. Het leven overkomt je deels en je hebt juist wél de regie over hoe je daarmee omgaat. Moeilijke momenten zijn onvermijdelijk. Je kunt deze als het ware oppakken en er van een afstand naar leren kijken. Als het lukt zelfs zien als uitdagingen die het leven je brengt.
Een voorbeeld: De verantwoordelijkheid voor onze dochter voelt voor mij soms als een last (want: “Ik doe het niet goed genoeg.”). Ik kan nu bij mezelf bemerken dat dat gevoel opkomt, en weet dit aankomende hevige verantwoordelijkheidsgevoel dat gepaard gaat met angst dan, als het ware van een afstandje naar mijzelf kijkend, zelfstandig om te zetten in een praktische aanpak (“Ik ga de situatie die zich aandient bewust op een bepaalde manier aanpakken en in actie omzetten, en dat doe ik goed.”). Een voorbeeld: Angst dat ze buiten verdrinkt als wij geen toezicht hebben, zet ik om in vaker met haar naar het zwembad gaan om haar te laten wennen aan water.
Ik heb ook geleerd dat gedachten niet de waarheid zijn. Dat ze komen en gaan. Dat angstgedachten er best even mogen zijn. Niet er tegen vechten, maar er even aan toegeven en daarna weer loslaten. Net als vechten tegen misselijk zijn de misselijkheid verergert, kan angst voor de angst dat gevoel versterken. Als het er even mag zijn (het leven is niet perfect en ook niet altijd gemakkelijk), dan geeft dat lucht (en creëert mildheid naar jezelf toe).
Als de angst te hevig wordt en lange tijd aanhoudt lukt al dat wat ik heb aangeleerd niet meer, en besef ik dat ik actie richting hulp van buiten moet nemen. Niet op z’n minst zo belangrijk, heb ik dankzij de therapie het vertrouwen gekregen dat ik die actie daadwerkelijk kan ondernemen en dat ik er dan ook weer overheen kom. Dan lukt het mij niet zelfstandig meer, en schakel ik hulp in door bijvoorbeeld een gesprek aan te vragen bij de huisarts.
Een voorbeeld: Mijn dochter is vorige zomer in de speeltuin op haar hoofd gevallen. Ze had een hersenschudding. Ik gaf mezelf daarvan ten eerste de schuld (“Bij dat toestel had ik haar vast moeten houden.”) en dacht vervolgens, zelfs nadat ik bij de huisarts was geweest, dat ze hersenschade zou hebben oplopen door de val. Ik begon overal op te letten bij haar. ’s Nachts ijlde ze, ze sliep heel diep, werd veel later wakker dan normaal, tijdens het tv kijken knikkebolde ze, etc. Ik geloofde niet meer dat dat bij een hersenschudding kon horen en heb toen, huilend van paniek, na een paar dagen nogmaals de huisarts gebeld om te vragen of ze haar nog eens na wilde kijken, maar vooral om te praten over mijn angst. Aan de bel trekken hielp. Na het gesprek met de huisarts was ik gerustgesteld. Ik trok op het juiste moment aan de bel, want ik kon het niet meer opvangen.
“Als het zo blijft dan hoeft het van mij niet meer” heb ik gelukkig al een poos niet meer gedacht.
Ik weet dat ik altijd gevoelig zal blijven voor angst en paniek. Vooral als ik op de proef wordt gesteld door onvermijdelijke gebeurtenissen. Maar ik weet nu ook hoe dat werkt bij mij en wat ik kan doen om, zelfstandig of door zélf aan de bel te trekken, uit die draaikolk te bevrijden.
Ik leef weer. Ik heb intense genietmomenten. Dat hoop ik vast te houden en nog heel veel mooie jaren met mijn naasten door te brengen. En juist dat gun ik iedereen die heel diep in de angst zit. Vandaar mijn verhaal.
Suzan
